معرفی، تاریخچه و آشنایی با شهر میبد



نام رسمی:میبد
کشور:ایران Flag of Iran.svg
استان:یزد
نام‌های قدیمی:میبدار
جمعیت:۵۸٬۲۹۵
مذهب:شیعه و غیره
ارتفاع از سطح دریا:۱۹۵۰ متر
-------------------------------------------------------------

پیشینه

این شهر دارای پیشینه‌ای چندین هزار ساله است. این شهر دومین مرکز شهری و تجاری استان یزد محسوب می‌شود و به واسطه بافت تاریخی ارزشمند خود تمام شهر در فهرست آثار تاریخی ایران به ثبت رسیده. لازم به ذکر است شهرک جهان آباد نیز از عمده ترین مراکز صنعتی این شهر می‌باشدواین شهرستان با تولید نیمی از کاشی وسرامیک کشور قطب این محصول محسوب می‌شود. میبد یکی از کانون‌های اولیه یکجانشینی درایران است که درواحه پهناوریزد واقع شده‌است.
روزگاری درکناردریای ساوه قرار داشته‌است که از ساوه تا حاجی آباد نمک کشیده شده بود و ساکنان آن ازطریق این دریاچه رفت و آمد می‌کردند.(تاریخ یزد، جعفری) با توجه به پیداشدن سکه ضرب میبد دردوره ساسانی مشخص می‌شود که میبد دراواخردوره ساسانی شهری معتبر و با اهمیت بوده‌است زیرا ازیکصدو یازده شهری که در ایران قبل از اسلام شناسایی شده ازتعداد معدودی ازآنها شرایط ضرب سکه و یا اجازه آن را داشته‌اند. (شهرهای ایران، پیکولوسکایا) دلایل متعددی را می‌توان نام برد که میبد و به ویژه نارین قلعه آن بیش ازمناطق دیگریزد، مسکون شده و اولین نقطه یکجانشینی
دراین ناحیه بوده‌است. جعفری، اولین مورخ یزدی قرن هشتم درمورد بنای نارین قلعه حکایت اسطوره‌ای و افسانه‌ای عنوان می‌نمایند که نشانگر آن است که حتی درآن زمان هم عامه و خاص از دیرینه بودن این مکان مطلع بوده‌اند. وی می‌گوید که سلیمان نبی نارین قلعه را برای اختفای دفینه وگنج خود ایجاد نمود.نقش نگاره‌ای که اخیراً درهمین مکان برروی پاره‌سفال پیدا شده‌است نشانگرواقعیت‌های بسیاری است. نقش نیمه انسان – نیمه حیوان حک شده براین سفال مربوط به نوع اعتقادات مذهبی مردم این ناحیه بوده که شبیه همان نقش نگارهایی است که درتمدن هزاره سوم پیش ازمیلاد عیلامی‌ها می‌باشد.(تاریخ عیلام، شیرین بیانی) نارین قلعه میبد درقرون اولیه اسلامی هم ازعظمت و اهمیت زیادی برخوردار بوده ازقلاع غیرقابل نفوذ برای دشمنان بوده‌است.

میبد و صنعت


اساس اقتصاد شهر میبد بر صنعت استوار است. مهمترین صنایع میبد عبارتند از سفالگری، کاشی و سرامیک و ذوب آهن. کارخانه ‏های متعدد کاشی و سرامیک سازی، میبد را به قطب صنعت کاشی و سرامیک ایران تبدیل کرده‌است. هم اکنون بیش از یک چهارم کاشی ایران در میبد تولید می‏شود. سفالگری پیشه دیرینه مردمان این دیار بوده‌است و امروزه نیز سفال میبد به سرتاسر دنیا صادر
می‏شود. به طور کلی رونق صنعت سفالگری و کاشی و سرامیک در میبد را باید در چهارچوب پیوند صنعت و سنت ارزیابی کرد. بزرگترین مرکز پرورش بلدرچین کشور که رتبه دوم خاورمیانه را نیز دارا می‌باشد در شهرستان میبد واقع است.

میبدیان تقریبا هر ساله از نظر ضریب پذیرش در کنکور سراسری دانشگاه‏ها رتبه اول کشور را احراز کرده‏اند. آمار، رقم پذیرش ۵/۱۶ درصد را به ما نشان می‌دهد. میبد دارای چندین واحد آموزش عالی می‌باشد که نزدیک به ۹۰۰۰ دانشجو در آنها مشغول به تحصیل می‏باشند.

جغرافیا و اقلیم شهرستان میبد


مخوف‌ترین کویرهای جهان در داخل لگن بزرگ و بسته فلات ایران واقع شده‌اند، که دشت رسوبی و پر دامنه یزد، یکی از حوضه‌های شاخص جغرافیایی آن است. گستره این دشت از دامنه‌های شیرکوه در جنوب آغاز می‌شود و با شیب ملایمی تا کویر سیاه‌کوه در شمال، در مسافتی بیش از یکصد کیلومتر ادامه می‌یابد. شهر میبد در بخش میانی این دشت واقع است. به طور کلی رشته کوههایی
که دور تا دور فلات مرکزی را در برگرفته‌است سبب شده که دامنه‌های خارجی فلات، از رطوبت بیشتری برخوردار بوده و دامنه‌های داخلی آن خشک باشد. بنابراین کمبود نزولات جوی و آفتاب داغ آسمان صاف ایران، زندگی تب‌آلودی را در حاشیه کویر به وجود آورده‌است. میبد در ۵۴ درجه و ۲ دقیقه و ۱۰ ثانیه طول جغرافیاییو ۳۲ درجه و ۱۴ دقیقه و ۴ ثانیه عرض جغرافیایی واقع بوده و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا ۱۲۳۴ متر می‌باشد. شهر میبد در شمال غرب شهر یزد، کنار جاده تهران - بندرعباس و راه‌آهن تهران - کرمان و در حاشیه کویر مرکزی ایران قرار دارد. اراضی خاوری آن دشت و هموار است و از سوی غرب به کوهپایه و ارتفاعات جنوبی عقدا منتهی می‌گردد. شهرهای یزد، صدوق و اردکان به ترتیب همسایگان جنوب شرق، جنوب و شمال این شهرستان هستند. مساحت کل شهر
میبد بر اساس طرح هادی، ۵/۱۹ کیلومتر مربع (۱۹۵۲هکتار) می‌باشد که از این اراضی بخش‌های کشاورزی و باغات ۲۸۲ هکتار، اراضی مسکونی ۲۶۲ هکتار، موات و بایر ۴۵۲ هکتار است. بررسی میبد و نحوه استقرار آن نشان می‌دهد که توپوگرافی، آبهای تحت‌الارضی و استخراج آب (قنات) در شکل‌گیری شهر نقش مهمی داشته‌است. میبد در کنار مسیل رودخانه‌های قدیمی و در جوار راه قدیمی ری –
کرمان به صورت مجتمع‌های زیستی اولیه شکل گرفته‌است. این شهر بر روی شیب طبیعی که از جنوب به شمال بوده قرار دارد. این شیب به صورتی است که روستای رکن‌آباد در جنوب شهر حدود ۲۰ متر بلندتر از روستای عشرت‌آباد در شمال شهر است.



آب انبار کلار - میبد


کاروانسرای
سلطان آباد - میبد






نارین قلعه
- میبد

شهرستان میبد در پنجاه کیلومتری شمال‌باختری شهرستان یزد قرار دارد. این شهرستان با 1271 کیلومتر مربع وسعت، کوچک‌ترین شهرستان استان و است و به لحاظ تراکم نسبی جمعیت، بعد از یزد قرار دارد. در حال حاضر جمعیت این شهرستان بالغ بر 62286 هزار نفر است. شهرستان میبد شامل یک بخش «مرکزی» و دو دهستان «بفروییه» و «شهدا»است. اگرچه بافت سنتی این شهرستان در طول زمان گزندهای فراوان دیده است، اما یکی از نمونه‌های نادر شهرهای باستانی ایران به شمار می‌رود. یک روایت افسانه‌ای حکایت از آن دارد که میبد در زمان «کیومرث» بنیان‌گذاری شد و نخستین آدمیان از راه آب و دریا به این سرزمین پا گذاشتند. راه‌های باستانی آن را سواران مادی، پارسی، اشکانی و ساسانی در نوردیدند. «نارین قلعه» میبد کهن‌ترین سند تاریخی و شهرسازی استان یزد است. سکه‌های به جای مانده از دوران «پوراندخت ساسانی» که در این شهرستان ضرب می‌شد، از جمله اسناد تاریخی است که اهمیت سیاسی و مدنیت شهرستان میبد را در دوران ساسانی نشان می‌دهد. صنایع دستی مردم میبد را زیلوبافی، سرامیک سازی، سفال سازی، کرباس بافی، فرش بافی و موتابی تشکیل می‌دهند که از گذشته های دور در این ناحیه رواج داشته است. مهم‌ترین مراکز دیدنی و تاریخی شهرستان میبد را نارین قلعه میبد، مسجد جامع میبد، مسجد جامع فیروزآباد، مسجد جامع بفروییه، مسجد جامع زیرگ بیده (معماری بوکنی)، قلعه‌های پراکنده، مجموعه کاروانی رباط، زیارت‌گاه‌های امام‌زاده خدیجه خاتون، میرصدرالدین قنبر، پیر چراغ، پیر بفرو، موزه زیلو، آسیاب‌ها، حسینیه‌های قدیمی، آب‌انبارها، برج‌ها، مراکز مذهبی زرتشتیان، خانقاه، باروی شهر قدیم شامل برج‌ها، حصارها، خندق‌ها و دروازه‌های شهر میبد از دوره ساسانی به بعد تشکیل می‌دهند.

 

مکان های دیدنی و تاریخی


آب انبارهای تاریخی، آتشکده‌های حسن آباد، آرامگاه میر شمی الحق، آرامگاه میر صدر الدین قنره، امام زاده خدیجه خاتون، برج کبوترخان، برج محمودآباد، برج عبدالوهاب، برج کاظم آباد، پیر چراغ، ‌پیر خرمن، چاپار خانه، حسینیه های تاریخی، خانقاه ( سده 8 هـ. ق )، دخمه شورک، 33راه باستانی، کاروان سرا، مزرعه کلانتر، ‌مسجدجامع (از سده نخست هجری قمری)، مسجد جامع فیروز آباد (سده 8 هـ. ق)، مسجد جامع بفروییه (سده 8 هـ. ق)، مسجد زیرگ بیده، نارین قلعه ( کهن‌دژ) و یخچال های طبیعی از جمله مکان‌های دیدنی و تاریخی شهرستان میبد به شمار می آیند. 


صنایع و معادن


کاشی و سرامیک ، صنایع ماشینی میبد ملامین سازی، ریسندگی، نخ تابی و پنبه پاک کنی است. از معادن این شهرستان می‌توان معدن های سنگ گچ، سرب، روی و ماسه سنگ را نام برد. 


کشاورزی و دام داری


از دیرباز کشاورزی میبد رونق داشته و جزو کارهای مهم این منطقه به شمار می رفته است و بخش بزرگی اززمین های پیرامون شهر در محله ها به کشت یا به باغ انار اختصاص دارند. در زمین های خارج از محدوده شهری نیز کشت گندم، صیفی، یونجه، پسته، پنبه و دیگر فرآورده های کشاورزی رواج دارد. مهم ترین نقاط دام‌پروری میبد، آبادی های کوه‌پایه ای باختر و روستای حسن آباد است. هم‌چنین شماری مرغ‌داری در میبد وجود دارد که علاوه بر تأمین نیاز ناحیه، به دیگر نقاط نیز مرغ صادر می کنند. 

 

مشخصات جغرافیایی


شهرستان میبد، در شمال شهرستان یزد قرار داشته و از سوی شمال و خاور به شهرستان اردکان، از جنوب و باختر به شهرستان یزد محدود می شود. بلندی مرکز این شهرستان از سطح دریا 1234 متر است. آب و هوای میبد گرم و خشک است، ولی در دامنه کوه های باختری گرما کاهش یافته و بر بارندگی افزوده می شود. میانگین باران، سالیانه در حدود 62 میلی متر است. شهر میبد، مرکز شهرستان میبد استان یزد، با پهنه ای حدود 1810 هکتار، در شمال باختری شهر یزد، در کناره کویر مرکزی ایران، از نظر جغرافیایی در 53 درجه و 29 دقیقه ی درازای خاوری و 32 درجه و 13 دقیقه ی پهنای شمالی نسبت به نیم روز گرینویچ قرار دارد. این شهر از سوی شمال به اردکان، از باختر به حسن آباد، از خاور به جاده سنتو، و آبادی بارجین و از جنوب به روستای رکن آباد محدود می شود. سرشماری سال 1375جمعیت شهرستان میبد 59141 نفر شامل 31121 نفر مرد و 28020 نفر زن بوده است. مردم این شهرستان مسلمان شیعه هستند و به زبان فارسی و لهجه شیرین یزدی سخن می گویند. زرتشتی های ساکن در این منطقه به زبان ویژه خود سخن می گویند. مردم میبد سخت کوش، سخن سنج، متدین و مقاوم اند و به آداب و رسوم باستانی خود پای بند هستند.  


وجه تسمیه و پیشینه تاریخی


میبد، در روزگار پادشاهی قباد، پادشاه ساسانی ساخته شده و دلیل آن را چنین روایت کرده اند. یکی از فرزندان شاه به نام موبد بیمار شد و پزشکان هوای این منطقه را برای او بهبودی بخش دانستند، از این رو با ایجاد این شهر و بنای قلعه ای، آن را «موبدگر» خواندند که به مرور زمان «گرد» از بین رفته و «موبد» را «میبد» نامیدند. نام میبد (میبذ) که از واژگان فارسی میانه است خود، نشان از دوران ساسانی دارد. در آثار تاریخی و جغرافیایی سده‌های نخستین پیش از اسلام، بارها از این نام یاد شده است. اما با توجه به پیشینه دراز شهر میبد، گمان می رود این نام دگرگون شده نام پیشین و یا نام تازه ای از دوران ساسانی باشد. با این حال باید خاطر نشان ساخت میبد را که در آثار تاریخی وجغرافیایی، از سرهنگان یزدگرد دانسته‌اند، همان «مهبود» از سپهبدان نام‌دار زمان قباد و انوشیروان است. بنیاد نخستین میبد از دوران های کهن تاریخ ایران است، اما در زمان ساسانیان، که یکی از دوره های بنیان گذاری و گسترش شهرها در ایران به شمار می‌رود، محدوده کهن شهر میبد نیز گسترش یافت. بعضی از منابع تاریخی و جغرافیایی که به معرفی شهر پیشین میبد پرداخته‌اند، بارزترین مشخصه شهرسازی پیشین میبد را کهن‌سالی شهر، دژ استوار «نارین قلعه» و تأسیسات دفاعی آن دانسته‌اند. سکه های بازمانده از روزگار پوراندخت ساسانی، که در میبد ضرب می‌شده، بیان گر اهمیت سیاسی و جایگاه ویژه این شهر باستانی است. میبد، در روزگار مغول شهری آباد و پرجمعیت بوده و اهمیت شهر میبد و قلعه آن به شاهان آل مظفر مربوط است. محمدبن مظفر در سال 737 هـ . ق با به دست آوردن گنجی که در یزد بود، به میبد آمد و قلعه دالان (نارین قلعه) را بازسازی و دور آن را خندق ایجاد کرد.